صفحه اصلی / سیاسی / دکتر خانعلی؛ وجدان بیدار معلمان

دکتر خانعلی؛ وجدان بیدار معلمان


«معلمان، فرهنگیان: بدانید که امروز روز شهادت دکتر خانعلی معلم بزرگ ویادآور اعتصاب بزرگ معلمان کشور واعتصاب آنها علیه جوروبیداد است. این روز، روز معلم است. این روز بر شما مبارک باد، از معلم شجاع د کتر خانعلی یاد بگیرید، حق تان را بخواهید »(۱).

۱۲ اردیبهشت روز معلم است، این روز شهادت دکتر خانعلی است، معلمی که در اعتراضات معلمان، به عنوان بخش جدایی ناپذیر طبقه کارگر، کشته شد.

 معلمان به واسطهِ قرار گرفتن در اردوگاه کارِ مزدی و همچنین عدم دخالت در فرایند تصمیم‌گیری در پروسه آموزش جامعه، بخش جدایی‌ناپذیر طبقه کارگرند.

 کارگرانی که نیروی کار فکری خود را نیز به ایدئولوژی حاکم فروخته و چه بسا بیگانگی از کارشان نه تنها در حوزه عمل، بلکه در حوزه «نظری» و «اندبشه» ای باشد.

بیگانگی که به واسطه اقتدار ایدئولوژی حاکم در مورد معلمان مجموعه علوم انسانی و رشته هایی چون علوم اجتماعی، تاریخ، ادبیات, تعلیمات دینی و… شدیدتر بوده و ابن مجموعه معلمان نه تنها نیروی کار جسمی، که وجه مشترک تمامی کارگران است، بلکه اعتقاد و اندیشه خود را به فروش رسانده و کوچکترین نقشی در فرایند تصمیم‌گیری در امر آموزش ندارند.

 بنابراین اگر چه شرایط حاکم بر این دسته از کارگران که جزئی از بخش خدمات می باشند، از کارگران بخش تولیدی و صنعتی متقاوت بوده و در کار یدی به غایت راحت تری را تجربه می کنند اما این سبک بودن کار یدی با بیگانگی و استثمار فکری در محدوده «فکر» و «اندیشه» آنان جبران می‌شود. به طور مثال معلم تاریخی که روایت رسمی تاریخ را که ریشه در ایدئولوزی حاکم دارد را آموزش می‌دهد به نسبت یک کارگر کارخانه شرایط کاری بهتری داشته و استثمارِ کار یدی را کم‌تر تجربه می‌کند اما الزامِ وی فروش مهارت و تخصص خود در راستای تحقق ایدئولوژی حاکم است که در غیر این صورت کارِ خود را از دست خواهد داد.

بنابراین آنچه بر این دسته از کارگران مسلط است، همچون کارگران بخشهای تولیدی و صنعتی که تولید ارزش اضافی می کنند تنها الزام اقتصادی نمی باشد، بلکه الزام سیاسی و ایدئولوژیک نیز آنان را وادار به بیگانه بودن از ذاتِ حقیقی شان و تبدبل شدن به انسانی قالبی در جهت میل و خواست ایدئولوژی حاکم می‌کند .

تمامی این شرایط ذکر شده از جمله عدم شرکت معلمان در فرایند تصمیم‌گیریها در فرایند آموزش، فروش نیروی کار (اعم از یدی و بیشتر فکری) و  الزام ایدئولوژیک و سیاسی حاکم بر ذهن و اندیشه معلمان است که سبب ساز این امر می‌شود که قائل انفکاک آنان از «طبقه کارگر» نباشیم و ستم وارد بر آنان را نیز در محدوده ستمهای وارد براین طبقه به حساب آورده و به داوری بنشینیم .

**********

گردهمایی و تظاهرات مخالفت‌آمیز فرهنگیان در روز ۱۲ اردیبهشت ماه ۱۳۴۰ از سویی اعتراض معلمان حق‌التدریسی به رابطه ظالمانه دولت – معلم درآن زمان بود. ده‌ها هزار معلم که در پی رشد عددی دانش آموزان مجبور بودند بدون رابطه استخدامی به کلاس درس روند در نتیجه به هر علتی اگر نمی‌توانستند به سر کلاس روند از همان حق التدریسی هم محروم می‌ماندند. با اعتراض این معلمان، دانش آموزان دبیرستان هم همراه شدند. زیرا محمددرخشش وزیر فرهنگ (آموزش وپرورش) وقت اعلام کرده بود که حداقل نمره قبولی از ۷ به ۱۲ برسد. شعار دانش آموزان که «وزیر با ۷ قبول شده از ما ۱۲ میخواد» در اعتراض به آن تصمیم صورت گرفت.

دکتر عبدالحسین خانعلی دبیر دبیرستان جامی تهران بود، در روزهایی که معلمان تهران به تظاهرات آرام دست زده بودند و در وسط خیابان‌هایی که به بهارستان و مجلس ختم می‌شد نشسته‌بودند، دانش آموزان وبعدها دانشجویان مثل محافظان جدی دور معلمان را گرفته بودند، و چند ماشین آتش نشانی پر از آب گل آلود به معلمان معترض نزدیک می‌شود  و شروع می‌کنند به پاشیدن آب و گل. دکتر خانعلی برای جلوگیری بالای یکی از ماشینها می‌رود و با گلوله تپانچه سرگرد «شهرستانی» رئیس یکی از کلانتری‌ها نقش زمین می‌شود.

کشته شدن خانعلی باعث می‌شود که تظاهرات آرام معلمان به خشونت بکشد. معلمان جنازه او را به دست گرفته و در خیابان‌ها به راه می‌افتند. اصناف وکسبه دست از کار می‌کشند و دانشجویان واستادان دانشگاه نیز به طور جدی به حمایت از معلمان وارد معرکه می‌شوند. احیانا اگر اعتصاب و تحصن چند روز دیگر ادامه می‌یافت معلمان و دانشجویان و استادان می‌توانستند به اهداف سیاسی نیز دست یابند. متاسفانه این طور نشد. تنها نتیجه این اعتصاب سقوط شریف امامی و روی کار آمدن امینی بود. مبلغی هم بر حقوق معلمان اضافه شد. رهبران اعتصاب اعلام کردند که به هدف خود رسیده‌اند و معلمان در میان گلباران محصلین به مدرسه ها بازگشتند.

با این که مجلس بعد از اعتصاب معلمان روز ۱۲ اردیبهشت را که روز مرگ دکتر خانعلی بود رسما «روز معلم» اعلام کرد، ولی حکومت از همان اولین سالگرد اعتصاب معلمان به این تصویب نامه عمل نکرد و سعی کرد که این روز فراموش شود و از اذهان مردم و معلمان پاک شود.

مصادف شدن ترور آیت الله مطهری در ۱۳۵۸ آن هم درست در روز ۱۲ اردیبهشت ماه به دست گروه فرقان تیر خلاص را بر ۱۲ اردیبهشت نیمه جان ۱۳۴۰ زد و روز معلم عملا با تاریخ نگاری جدید، شناسنامه جدیدی برای خود یافت.

امروز معلمان با یک گسست تاریخی روبرو هستند. نام دکتر خانعلی بر تابلوی هیچ خیابانی دیده نمی‌شود و حتی یکی از مدارس بی‌شمار کشور به نام او نامگذاری نشده‌است مقامات آموزش و پرورش یا او را نمی‌شناسند و یا صلاحیت فکری و سیاسی او را تایید نمی‌کنند. حکایت مرحوم خانعلی، حکایت غربت مظلومانه معلمان است. مگر نه اینکه در روز و هفته معلم که فریاد ستایش از معلمان از هر تریبونی به گوش می‌رسد و همه مقامات به نام معلم و از زبان معلم سخن می گویند، معلمان واقعی به دست فراموشی سپرده می‌شوند و مقامات ستایش‌های خود را نثار انتزاعی و خیالی می‌کنند به نام معلم که هیچ مناسبتی با معلمان واقعی ندارد.

بردن نام خانعلی در محیط‌های فرهنگی در زمان شاه ممنوع بود امروز هم نام او از سوی مقامات آموزش و پرورش «مسکوت» است. نام او در روایت رسمی از تاریخ معاصر ما ذکر نشده است.

روانش شاد و راهش جاودانه باد.

   ۱) مضمون یکی از اعلامیه های معلمان در دهه ۴۰ شمسی

درباره خسرو صادقی بروجنی

نظر بدهید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد Required fields are marked *

*

شما می‌توانید از این دستورات HTML استفاده کنید: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

بالا